Sim-sim.az

“Bunu bilməyən adam gərək film haqqında danışmasın” – Babək Şirinsifətin müsahibəsi

1499667074_aa

Dövlət sifarişi ilə Cəfər Cabbarlı adına "Azərbaycanfilm” kinostudiyasında istehsal olunan "Üçüncü günün adamı” filminin iyun ayının 30-unda premyerası oldu. Bu münasibətlə Bakıda olan tanınmış İran rejissoru Babək Şirinsifətlə söhbətləşib onun İran kinematoqrafiyası, Azərbaycan kinematoqrafiyasının inkişaf yolları, "Üçüncü günün adamı” filmi haqqında söhbətləşmək imkanım olduğuna görə özümü çox şanslı sayıram. Beləliklə rejissorun bəlkə də bir müsahibədən daha artıq dərəcədə bir kino dərsi səviyyəsində alınan bu söhbəti sizə təqdim edirəm. Babək bəyin Azərbaycan qaçqınları haqqında çəkdiyi "Sıfır saatının qatarı” və yenə Qarabağ problemindən bəhs edən "Raami” filmini də müsahibənin sonunda paylaşdığım linkdən izləyə bilərsiniz.

 

 – Bir az özünüzdən, fəaliyyətinizdən danışın… 

  –  1970-ci ildə Ərdəbildə doğulmuşam. Atam səs rejissorudur. Uşaqlıqdan kino atmosferində böyümüşəm. Əvvəlcə Tehranda Kino institutuna daxil oldum. Onu yarımçıq qoyub rəssamlıq fakültəsinə girdim. 1993-cü ildə dostlarımla film şirkəti qurduq. O vaxtdan kino fəaliyyətimə başladım. 25 yaşımda ilk filmimi çəkdim. Düzdür, daha əvvəllər də film çəkmişdim. Amma ilk ciddi filmim "O şeir ki, həyatdır” bədii sənədli filmidir. Əhməd Şamlunun (Dəfələrlə Nobel mükafatına namizəd olmuş Cənubi Azərbaycanlı şair  -Q.T.) bir şeiri üstündə idi…

 

 

 

  – Demək şeirə film çəkdiniz…

  – Elədir. Bir zavodda işləyən əfqandan bəhs edirdi. Gecələr gedib uşaqlara dərs keçirdi. Onun haqqında idi. Film çox uğur qazandı. İran film tarixinin ən yaxşı 30 sənədli filmindən biri seçildi. Bu filmim də o siyahıya düşdü. Bizim nəsildən bir mən idim. Bir də Bəhmən Qubadi idi. Onunla bir yerdə çox işləmişik. Bir-birimizə kömək eləmişik. Bizdə münasibətlər belə qurulub. İranın bir çox məşhur rejissorları mənim filmlərimdə işləyib, mən də onların filmlərində.

  – Fransız Yeni Dalğası kimi. Orda da rejissorlar bir-birilərinə texniki məsələlərdən tutmuş ssenariyə qədər kömək edirdilər.

  – Bəli, bir növ o cür. İndi də elədir. Ad çəkmək düz deyil. Biz dostuq. Bu elə belə də olmalıdır.

  – İlk dəfə Azərbaycana 1991-ci ildə gəlmişdiniz.

  – Bəli, o vaxt Qarabağ məsələsi təzə başlamışdı. Onda gizli yollarla gəldik.

  – Film çəkməyə?

  – Yox, mən o vaxt rejissor deyildim. Döyüşmək üçün gəlmişdik. Bizi tutdular.

  – İran sərhədçiləri?

  – Yox, İranı keçdik. Cəlilabadda, Prişibdə tutdular bizi. Bir qırmızıbaş rus kapitanı idi başçıları. Neçə gün həbsdə qaldıq. Çoxlu işgəncə verdilər. Üç gün bizi döydülər. Üç ay Prişibdə saxladılar.

  – Sovet əsgərləri idi yəqin ki…

  – Bəli, sovet zabitləri. Kapitanları rus idi. Aralarında cəmi bircə azərbaycanlı vardı. Sonra bizi geri qaytardılar.

 – 2003-cü ildə isə film çəkdiniz…

  – Bəli, düzü, mən əvvəl Azərbaycan folkloru haqqında film çəkmək istəyirdim. Qarabağ probleminin tezliklə həll olunacağını gözləyirdik. O vaxt elə bir ab-hava var idi ki, bu problem tezliklə həllini tapacaq. Mən də Azərbaycanın İrandakı səfirliyinə müraciət elədim. Məni çox yaxşı qarşıladılar.

  – Səfir Abbasəli Həsənov idi?

  – Bəli, çox gözəl insan idi. Mənə videokasetlər verdi. Mərhum Çingiz Mustafayevin çəkdiyi görüntülər idi. Sonra da vaqonlarda yaşayan qaçqınlar haqda kasetlər verdi. Mən çox təəccüblənib soruşdum ki, indi də qaçqınlar bu vəziyyətdə yaşayır? Dedilər ki, bəli. Dostlarım İraqa, Əfqanıstana sənədli filmlər çəkməyə gedirdilər. Hətta dostum Kaveh Golestan İraqda film çəkərkən öldürüldü. Abbasəli müəllimə dedim ki, bu haqda film çəkmək istəyirəm. Gəlib, Bakıda xarici işlər naziri Vilayət Quliyevlə görüşdük. Çox savadlı, ziyalı bir insan idi.

  – Corc Oruelin əsərlərini də Azərbaycan dilinə t o ərcümə edib…

  – Doğrudan? Nə yaxşı… Fars dilində də çox gözəl danışırdı. Hafizdən, Sədidən əzbər şeirlər deyirdi. İki-üç dəfə Bakıya gəlib getdim. Bizə film çəkmək üçün icazə verdilər. Öz pulumuzla çəkdik filmi, onlar da bizə çəkiliş üçün imkan yaratdılar. On il idi ki, xaricilərə icazə vermirdilər. Çəkilişlərə başladıq, qaçqınların vəziyyətinə o qədər pis olduq ki, istədik əlimizdəki bütün pulları qaçqınlara verib İrana qayıdaq. Sabirabad, Saatlı, İmişli, Bərdədə çəkilişlər apardıq. Filmi çəkib bitirdik. İranda Sony-nin keçirtdiyi film festivalında nümayiş olundu. Orda mən bu filmə, "Sıfır saatını qatarı” filminə görə qran-pri aldım. Münsiflər də İranın ən məşhur rejissorları idi. Məcid Məcidi, Bəhmən Fərmanara, Bəhram Beyzayi, Nasir Təqvayı və başqaları. Mənə bu mükafatdan çox ləzzət eləyən festivalın bufetçisinin sözləri idi. Mənə dedi ki, mən burda münsiflərə çay aparıram, sənin filmin yeganə filmdir ki, bütün münsiflər bu filmə səs verdilər. Sonra dedi ki, sənin filminin türk dilində olmağı mənə ləzzət elədi. Ana dilində filmə baxmağı ona çox təsir eləmişdi.

  – Bu filmi öz büdcəniz hesabına çəkmişdiniz…

  – Bəli, bu filmdən sonra məni İraqa dəvət etdilər. Amma mən dedim yox, Bakıya qayıdacam. 2005-ci ildə qayıdıb tam metrajlı bədii "Raami” filmini Cəbrayılın işğalında keçən sevgi əhvalatından çəkdim. 2013-də də "Sıfır saatının qatarı”nın şəxsiyyətlərinin ardınca gəzərək "Çinarla mən” tammetrajlı sənədli filmi çəkdim. Bununla yanaşı 2012-ci ildə Azərbaycan rəssamlıq tarixi haqqında "Odlar yurdu” 2 sənədli filmini, 2014-də "Çaqqal nəfəsi” serialını ATV kanalı üçün çəkdim. 2015-ci ildə çəkdiyim "YÜĞ” sənədli filmim isə dostum Vaqif İbrahimoğlu haqqındadır. Eyni zamanda İranda və bir neçə başqa ölkədə filmlər işlədim. Mən 15 ildi ki, "OCAQ” sənədli bədii layihəsi üstündə çalışıram. Film İran, Türkiyə, Azərbaycan, Hindistan, Türkmənistan, Rusiya, İtaliya və Fransada çəkilib. Bir türk olaraq və bir insan kimi bizim kimliyimiz və etnomifologiyamızdan bəhs edir. Bunu təkidlə vurğulayıram ki, bütün bu filmləri və İranda çəkdiyim filmləri öz vəsaitimlə çəkmişəm. Axırıncı film, yəni "Üçüncü Günün Adamı” mənim yeganə filmimdir ki, dövlət sifarişilə çəkilib. Bu filmdə Azərbaycandakı rejissor həmkarlarım nə qədər qonorar alıblarsa, mən də həmin məbləği almışam.

  – İranda Azərbaycan dilində çəkilən film yox idi?

  – O vaxt yox idi. Elə ilk film mənim idi. Dublyajlar olurdu, amma bizim dildə çəkilmirdi. İndi xoşbəxtlikdən çəkilir.

  – Bakıda kinematoqrafiyanı necə gördünüz?

  – Azərbaycan kinosu təbii inkişaf yolunu gedir. Amma düzü, insanlar tələsirlər. Mən ilk dəfə gələndə düz-əməlli kameralar da yox idi. İndi isə Azərbaycanda ən yaxşı texnologiyalar var. O vaxt heç özəl film şirkətləri də yox idi. Bilirsiniz, Azərbaycanda nəyi unudurlar? İncəsənətin yeddi növü olduğunu.

  – Yeddincisi kinodur…

  – Bəli. İndi sizin hansı tamaşanız gedib dünyada mükafat alıb? Ya Qara Qarayev kimi bəstəkar indi varmı? Ya da rəqs sahəsində. Onlardan bir şey istəyən yoxdur. Amma hamı kinodan böyük uğurlar gözləyir. Elçin Musaoğlunun "Nabat” filmi festivallarda uğur qazanıb. Elə bilirlər ki, bu asan şeydir . Bu uğurlar elə-belə qazanılmır. Amma digər sahələrdə də yüksəliş olmalıdır. İndi Niyazi səviyyəsində dirijor var? Yoxdur. Amma misal üçün Elçin Musaoğlu dünya səviyyəli rejissordur. Heç kim o biri sahələri demir. Eləcə kinodan gözləyirlər.

  – Niyə, sizcə?

  – Trufo Hiçkokla müsahibəsində maraqlı bir şey deyir. Deyir hamının iki peşəsi var, bir öz peşəsi, bənnadır, sürücüdür, aşpazdır ya da başqa. Digəri isə kino tənqidçiliyidir. Adamlar kino sahəsindəki uğurları görmürlər. Bu elə-belə şey deyil. 2010-cu ilə qədər İran Manheym festivalında, bir də Oskar almamışdı. Manheymi mən aldım, Oskarı isə Əsgər Fərhadi. Bu iş belə olur. Birtərəfli olmur. Hollivudda təkcə iranlı rejissorlar uğur qazanmır ki. Mel Gibsonun "Apokalipsis” filminin səs rejissorları iranlıdır.

  – Ya da "Paterson” filmində baş rolu oynayan aktrisa, Fərahani…

  – Ramin Cəvadi "Prison Break” serialının bəstəkarıdır. O cümlədən "Game of Thrones”in də. (Hər iki serial Amerikanın ən məşhur serialları sayılır – Q.T­). Operator Darius Xonçi Finçerlə və İniarittonun filmlərini çəkir. Bunlar kompleks şəkildə olur, tək-tük olmur. Azərbaycan incəsənətinin digər sahələrində çox istedadlı adamlar var, onlar da çalışırlar, işləyirlər. Nədənsə hamı uğurları kinodan gözləyir.

  – İstəyirəm bir az İran filmindən danışaq. İran filmləri xüsusilə son illərdə dünyada çox məşhurdur.

  – Doğrudur.

  – Misal üçün bu filmlər necə maliyyələşir?

  – Əsas etibarı ilə özəl sektor tərəfindən. Kommersiya filmləri də rahat sponsor tapa bilirlər.

 

 

  – Bəs İran kinosu öz inkişafını nəyə borcludur?

  – İran İslam İnqilabından sonra Hollivud filmlərinin nümayişi qadağan olundu. Ona görə Qərb və Hollivud estetikasından ayrı düşdük. Şərq mənəviyyatı və estetikasından qaynaqlanaraq özümüzə məxsus estetika yaratdıq. İlk illərdə dövlət kinoya çox dəstək oldu. Beləliklə, İran kinosu yarana bildi. Amma ondan önəmlisi İrandakı 7 incəsənət növünün paralel inkişafıdır. Kino 7 sənətin birləşməsidir. Əgər hansısa sahədə boşluq olsa özünü kinoda göstərir.

Bir rejissor, bir aktyor yox yerdən yaranmır. Bir rejissorun yetişməsi üçün dövlət gərək heç olmasa 5 milyon dollar xərcləsin. Mən oxuduğum dövrdə kino universitetləri ildə 10 min adam götürürdü. Onların beşi rejissor olsaydı, böyük şey idi. Bu işin mahiyyəti budur.

  – İranın dünyada məşhur olan bir neçə rejissoru var. Say baxımından baxanda xüsusən də art-house məsələsində bu kəmiyyət ABŞ-dan belə yüksəkdir.

  – Əlbəttə. Bir şeyi də unutmayaq ki, İran cəmiyyətinin yarısı türkdür. Ona görə də İran kinosu haqqında danışanda ordakı azərbaycanlı rejissorları da unutmaq olmaz. Bu uğurun yarısı bizimdir. Misal üçün, İranın ən güclü rejissorlarından biri Cəfər Pənahi azərbaycanlıdır. Miyanə şəhərində anadan olub. Tarix boyu dünyada üç rejissor var ki, Kann, Berlin və Venesiya mükafatlarını alıblar. Onların ikisi artıq sağ deyil. Bu gün dünyada bu üç mükafatı alan yeganə rejissor Cəfər Pənahidir.

  – "Üçüncü günün adamı” filminin titrlərində Cəfər Pənahiyə təşəkkür edirsiniz…

  – Bəli, bu şəxsi məsələdir. Onunla dostluğumuz var.

  – İran kino sənayesi haqqında danışırdıq.

  – Hə, sizə maraqlı bir şey deyim. İranda film çəkmək üçün insanın gərək sertifikatı ola. Sonra gərək həmkarlar təşkilatına üzv olasan.

  – O sertifikatı necə alırlar?

  – Gərək ali təhsilin ola.

  – Kino sahəsində?

  – Yox, başqa sahə də ola bilər. Amma gərək incəsənət sahəsi olsun.

  – Sonra?

  – Sonra da gərək heç olmasa beş filmdə ikinci rejissor kimi işləyəsən.

  – Bunlar olmasa bəs?

  – Hansısa bir nüfuzlu mükafatla da bu sertifikatı almaq mümkündür.

  – Bəs o mükafat alan filmi çəkmək üçün sertifikat lazım deyilmi?

  – Yox, mən tammetrajlı film haqda danışıram. Qısametrajlı filmlər üçün bu tələblər yoxdur. Yəni sən qısametrajlı bir film çəkib onunla qran-pri alsan bu sertifikat sənə avtomatik verilir.

Mən "Raami” filmini çəkmək istəyəndə asanlıqla aldım. Çünki bundan əvvəl "qran-pri”lərim vardı. Amma İranda ilk tammetrajlı film çəkən rejissora bir adam təyin edirlər.

  – Bədii rəhbər kimi?

  – Yox, eləcə məsləhətçi kimi. Sadəcə rejissor onunla görüşüb ondan məsləhət alır. Mənim məsləhətçim Məcid Məcidi idi. Hələ bir şey də var. Gərək plyonkaya çəkəydin. Video sayılmırdı. Çəkdiyin film texniki baxımdan da keyfiyyətli olmalı idi.

  – İndi də bu qadağa var?

  – Yox, artıq dijital texnologiya çox inkişaf edib deyə plyonkaya çəkməyi şərt deyə qoymurlar. Bu dediyim şeylər eyni dərəcədə operatorlara aiddir. Eləcə də bu qaydalar kino bəstəkarlarına, rəssamlara da aiddir. Bir sözlə, bütün yaradıcı heyətə. Bircə aktyorlara bu qaydalar şamil olunmur. Təəssüf ki, Azərbaycanda bu filter işləmir. İranda deyə bilməzsən ki, mənim pulum var, kefim film çəkmək istəyir. Elə çəkən də var, amma onu heç kim qəbul etmir, ciddi baxmır. Həvəskar iş sayılır.

  – İndi gəlin "Üçüncü günün adamı” filminə… Keçən il ərzində film çəkildi…

  – Bəli, mayda başladıq, o vaxta qədər məşqlər elədik. Bir neçə ay məşq oldu.

  – Aktyorlarınız sizin onlarla çox fərqli tərzdə işlədiyinizi deyirlər.

  – Bəli, bu dünyada olan sistemdir. Bizim aktyorların çoxu teatr aktyorudur. Müxtəlif sistemlər əsasında öyrəniblər. Onları film üçün hazırlaşdırmaq lazım idi.

  – Bu yəqin İran kinosunun metodu idi?

  – Yox, bu klassik bir sistemdir. Dünyada olan sistemdir, İranın yox…

  – Maraqlı cəhətlərdən biri də aktyor heyətinizin əsas etibarı ilə YUĞ teatrından olmağı idi. Hikmət Rəhimov, Rasim Cəfər, Mətanət Abbas, Mehriban Zəki, Məmməd Səfa, Kamran Yunis…

  – Bəli, Vaqif müəllim aktyorlarla işləməyi bacarırdı. Zalın kiçik olmağına görə aktyorlar daha içəri, daha çox daxili dünyaları ilə oynayırdılar. Bu məqsədli olmadı, sadəcə belə alındı. Bəziləri ilə serialda işləmişdim, ona görə də bir yerdə rahat oldu. Bu sistemin adı "metod acting”dir, Stella Adler və Li Strasberqin sistemidir. Əslinə baxsan, bunun kökü Mixail Çexov (Məşhur rus teatr nəzəriyyəçisi-Q.T.) və Stanislavskiyə gedib çıxır. İrandakı aktyorla iş tamam başqa cürdür.

  – Tarkovski də Stanislavski məktəbindən şikayət edirdi…

  – Tarkovski daha çox Bresson məktəbinə yaxın idi. Orda aktyorun daxili oyunu çox mühüm yer tutur. Yəni teatrdakı kimi zahiri intonasiya, pafosa orda ehtiyac yox idi. Tarkovskinin özü rus və pravoslav rəssamlığının təsiri altında idi. Elə Bresson da, Berqman da özlərini bu sistemə yaxın bilirdilər.

  – İndi "Üçüncü günün adamı” filminə keçək…

  – Əvvəlcə onu deyim ki, Rafiq Quliyevin səbriylə ustadlığı, Rafiq Nəsirovun, Arif Niftiyevin rəng və rəsm duyğusu, bütün rəssam, səs və operator qrupunun gec -gündüz zəhməti, Pərviz Həsənovun setdə gərgin əməyi, Firidun Allahverdinin musiqisi, Ülvi Babayevin montajı, icraçı qrupun – Tərlan Babayev, Arif Səfərov və Rəhim Sadiqovun işgüzarlığı, kinostudiyanın direktoru Müşfiq Hətəmovun bizə göstərdiyi etimad, bütün yaradıcı heyətin – aktyor qrupunun səyi, texniki heyətin çalışqanlığı olmasaydı bu filmi ərsəyə gətirə bilməzdik. Əvvəlcə onların hamısına öz səmimi minnətdarlığımı çatdırmaq istəyirəm.

Filmə gəldikdə isə… Mənə deyirlər ki, film hansı janrdadır? Əslində, hamımız bilirik ki, indiki kinematoqrafiyada klassik mənada janr yoxdur, janrlar bir-birinə qarışıb. Amma mütləq janr axtarmalıyıqsa vestern filmlərin janrıdır. Ona görə ki, vestern janrında Şərq nağıllarındakı kimi qəhrəman öz şəxsi məsələsini həll etmək üçün bir növ Odissey səfərinə çıxır. Və fərdi surətdə ümumi vəziyyətdən fərqli olaraq öz yolunu seçir. Spagetti vesterndən danışmıram, klassik vestern janrını (Kovboy filmləri, bu filmlərdə kovboylar ədalət və azadlıq uğrunda mübarizə aparırdılar – Q.T.) deyirəm. Con Ford, Hovard Havks. Xüsusilə də, Havksın təsiri güclüdür. Biri deyir ki, Babək erməni şəxsiyyətini və qolundakı emblem bayrağı soldan çəkib ki, böyük göstərsin. Amma bilməlidirlər ki, bu janrda sağdan çəkmək nədir, soldan çəkmək nədir.

  – Nədir bəs?

  – Ağır söhbətdir. Bu haqda kino məktəblərində dərslər keçirlər. Dediyim rejissorların filmlərində də bu aşkar görünür. Bu kinonun klassik dilidir, bunu bilməyən adam gərək film haqda danışmasın.

  – Bəs sizin filmdə vesternlə oxşarlıq nədir?

  – Bir adam öz taleyinin arxasınca gedir və filmin sonunda tək qalır. O, bir nəfər öz içində bir günah hissi daşıyır. Film boyunca o katarsisə can atır. O, bir nəfərin keçmişində indi onu narahat edən bir qadın var. O bir nəfər bir yoldaşla da tanış olur, o yoldaşın da hekayəsi filmə daxil olur. Bunu mən kəşf etməmişəm. Bu klassik kino dilidir, bu klassik kino formasıdır. Mənim əvvəlki filmim – "Relsdə gəzmək” hiper realist film idi. Orda İranın "Fəcr” mükafatını (Bu festival İranın Oskarı sayılır – Q.T.) almış beş həmkarım işləyirdi. O filmdə kameranın hərəkəti də, rejissorun mizanı da, aktyor oyunu da başqa cür idi. Hər janrın öz tələbi var. Mən ssenarini götürürəm və o ssenari hansı janrı tələb edirsə, o janrda da çəkirəm. Bu sənin sualın deyil, mən özüm deyirəm. "Üçüncü günün adamı” filmini mən ona görə çəkdim ki, adi tamaşaçı 110 dəqiqə ərzində səsi, işığı, operator işi, musiqisi yaxşı olan bir filmə baxsın. Bu film onun içində duyğular oyatsın. Mənim filmim ideoloji film deyil, bu heç kimə lazım da deyil. Məndən Rembo filmi gözləyirlər, bu mümkünsüzdür. İndi təsəvvür edin, Amerika Dövlət konqresinin maliyyələşdirdiyi radioda bir sıra adamlar mənim əleyhimə çıxış eləməyə başladılar ki, bəs İranlı rejissor Babək Şirinsifət niyə burda film çəkir? Təsəvvür edirsiniz, Amerikanın konqresi Azərbaycan kinosunun təəssübünü çəkir? Gedib baxmırlar ki, Babək Şirinsifət kimdir, hansı filmləri çəkib. Bir tərəfdən də onlar insanları yönləndirirlər ki, hamı Rembo filmi çəksin. Bu məqsədyönlüdür. Halbuki bunun arxasında başqa şey dayanır. Sən özün fəlsəfə oxumusan, bilirsən ki, bir konsepti sadələşdirib cılızlaşdırmaq onu vulqarlaşdırıb mahiyyətindən boşaltmaqdır. Müharibə sadə deyil. Müharibə siyasətin davamıdır. Qlobal sistem belə kontekst yaradır ki, guya müharibə çox asan şeydir, iki Rembo girib hər şeyi həll edəcək. Bunu ona görə edirlər ki, müharibəni insanların içində adiləşdirsinlər. Bəzi bizimkilərsə anlamırlar ki, mən erməniləri vəhşi, şeytan kimi göstərsəm onda insanları da qorxudaram. Mən filmimlə deyirəm ki, düşmən də insandır, onun da atası-anası var, o da qorxur müharibədən. İnsanlara müharibənin mahiyyətini ancaq bu cür başa salmaq olar. Baxırsan, yekəpərdir, amma güllə səsi eşidən kimi qorxub ağlayır. Müharibə güləşmək deyil ki. Sən ona qalib gəlmək üçün onu gərək düzgün təsvir və təsəvvür edəsən. İndi bu düşüncə bəs haradan qaynaqlanır? Hollivuddan. Onlar müharibəni sadə, asan, romantik göstərmək istəyirlər ki, iki tərəfə də silah satsınlar. Film çəkirlər, beş min adam ölür, binalar dağılır, amma sənin fikrini verirlər orda xilas olan uşaqla əlindəki pişiyə. Sən heç fikirləşmirsən ki, o adamların taleyi necə oldu? Elə bunun nəticəsidir ki, Yaxın Şərqdə minlərlə adam ölür və bu heç kimin vecinə olmur. Mənə deyirlər ki, niyə Hollivud filmi çəkmirsən? Qlobal sistem insanın ziddinədir. Halbuki sənətin birinci məsələsi elə insandır. Mən filmi çəkmirəm ki, festivallarda xarici tamaşaçı onu gurultuyla alqışlasın. Mən film çəkmirəm ki, xarici ya da daxili jurnalistlər Qərb sistemi əsasında yaranmış estetika və geydirmə, kövrək, psevdohumanist düşüncəylə analiz edib alqışlasın. Bu mənim heç vecimə də deyil. "Sıfır saatının qatarı”nın Münhen festivalında nümayişində bir jurnalist məndən soruşdu ki, Azərbaycan harda yerləşir? Və bu bir milyon qaçqının macərası realdır? Cavabında dedim ki, bir şərqli müsəlman bir xristianın pişiyinin quyruğunu tapdalasaydı hamınızın xəbəri olardı. Mənim əgər filmlərimdəki şəxsiyyətlər saxta, qəlp varlıqlar olsaydı ya da ekzistansional problemlərlə üz-üzə gəlsəydi festival tamaşaçıları və Paris, Moskva, London ab-havasında olan jurnalist-tənqidçiləri zövqə gətirib sevindirərdi. Amma mən bu daşı çoxdan atmışam. Daxili tənqidçilər jurnallarını oxuyub təqlid etməklə, mənim filmlərimlə paradoksal vəziyyətə düşürlər. Amma gərək dərk edələr ki, kinematoqrafiyanın doğulduğu yer Qərb olsa da biz Şərqdə min illər ərzində incəsənət tarixinə sədaqətlə öz yolumuzu getməli, öz təcrübələrimizi qazanmalı və kino vasitəsilə öz problemlərimizi müzakirə etməliyik. Bizim hekayələrimizin strukturu, səbəb-nəticə sistemi və şəxsiyyətə yanaşması da çox fərqlidir.

 

 

 

 

  – Sizin filminiz həm də Dilqəmlə Şahbaz haqqında idi…

  – Bəli. Onların real görüntüləri var. Bu adamların kim olduğunu biz bilirik. Gedib sadəcə öz dədə-baba yurdlarını ziyarət eləmək istəyirdilər. Başqa arzuları yox idi axı. Sabah bu film ermənilərin əlinə düşsə deyəcəklər ki, gördüz də bunları, bunlar diversant idilər, terrorçu idilər, yaxşı edib birini öldürüb, ikisini də tutduq. Bu qlobal sistemin diktəsidir, bu sistemdə də ermənilər güclüdür. Biz həqiqətdən uzaq düşürük. Biz sübut etməyə çalışırıq ki, lavaş bizimdir, dolma bizimdir. Amma göz önündə olan konkret bir həqiqəti unuduruq. Bu da odur ki, hər bir insan doğulanda ilk dəfə gözünü açıb evinin tavanını görür. İlk dəfə ayaq açıb yıxılanda evinin döşəməsinə düşür. İlk dəfə gizlənpaçı öz evində oynayır. İlk dəfə qonşunun qızını sevir. İnsanı eviylə bağlayan faktorlar çox sadə və konkretdir. Bu idraki, ya ekzistensional yanaşma tələb etmir. "Çinarla mən” filmini çəkəndə qoca bir nənənin əsas dərdi yad bir yerdə ölüb basdırılmasıydı. "Üçüncü günün adamı”nda Yavərin atasının da dərdi bu idi.

Azərbaycanın müdafiə naziri ordumuzun hərbi təlimləri vaxtı demişdi ki, biz öz torpaqlarımızda hərbi təlim keçirdirik və bu bizim daxili işimizdi, yəni mənim öz torpağımda yaşamaq üçün xarici qüvvənin icazəsinə ehtiyacım yoxdur. Bəli, bu torpaqlar bizimdir, Dilqəmlə Şahbazındır.

  – Yeni planlarınız nədir? Azərbaycanda yenə də film çəkəcəksiniz?

  – Əlbəttə. Yoxsa bayaq dediyim o qırmızıbaş rus kapitanı qalib gələr axı.

 

Qan Turalı