Sim-sim.az

“Mənəm, Varis bəydi, Elxan Elatlıdı…” – Qan Turalı ilə müsahibə

tur

 “Elə bilməyin ki, başımı başlara qoşuram…” 

 

Sim-sim.az  yazıçı Qan Turalı ilə müsahibəni təqdim edir.

 

 

Ağa Cəfərli: Bu günlərdə “Azərbaycan” jurnalında “Samir, Samiri…” povestin çap olundu. Həm bu əsərin, həm də bundan əvvəlki əsərlərinin dili ilə bağlı ciddi iradlar səslənir.

 

– İstəyirəm ki, dillə bağlı bütün məsələləri burda elə müzakirə edək ki, gələn müsahibə və söhbətlərə heç nə qalmasın. Azərbaycanda uydurma bir dil yaradılıb. Hamımızdan bu uydurma dilə tabe olmağı tələb edirlər. Bir anlıq vəziyyəti bütün tündlüyü ilə təsəvvür etməyə çalışaq: SSRİ dağılıb, bütün o əski ədəbiyyat ülgüləri yerlə yeksan olub, düşüncə dəyişib, formasiya dəyişib. Bizə isə hələ də köhnə ədəbi dilin baryerlərinə sədaqət tələb edirlər. Dil dinamik bir hadisədir. Kimlərsə “gəlin, dilimizi qoruyaq” deyəndə bu çox gülməli səslənir. Bu dildə Füzuli XVI əsrdə əsərlər yazıb. Ordan bu yana keçən bu əsrlər ərzində  kim bu dili qoruyub ki? Əksinə, hətta dilimiz məktəblərdə tədris belə edilməyib. Amma dil qalır. Yaşayır. Çünki onun daşıyıcıları var. Zamanın soyuq küləkləridir dili formalaşdıran. Dilin darğalara ehtiyacı yoxdur, o özünü tənzimləyən bir prosesdir.  Onun təbii inkişafına çomaq soxmaq cəhdi komikdir.

 

Ağa Cəfərli: Ola bilər ki, haqlısan, amma aşkar qüsurlara nə söz? Misal üçün elə bu povestin birinci cümləsi

– Onu da deyəcəm. Mənim yazdığım özünəməxsusdur. Bunu tərif kimi qəbul edə də bilərsiniz, amma mən buna təsbit deyirəm. Ümumilikdə bayağı yazıçıları çıxmaqla əli qələm tutan hər bir yazıçı təkrarsızdır. Elədirsə, onun dili və üslubu də təkrarsız olmalıdır. Yazılarımda istifadə etdiyim dil bir çox hallarda bizim ədəbi dil adlandırılan şeyə uyğun gəlmir. Bəs o ədəbi dil haradan gəlib? Bu gün siz Azərbaycan sintaksisi ilə məşğul olan bir adama Mirzə Cəlili oxumaq üçün versəniz ordan onlarla səhv tutar. Mirzənin bəzi cümlələri ümumiyyətlə Azərbaycan dilinin ədəbiyyat sintaksisinə uyğun gəlmir. Lakin biz ədəbiyyatı dilin ayağına vermirik. Dilçilər mövcud dili təhlil edir, araşdırırlar. Onların dil yaratmaq funksiyası yoxdur. Bu yazıçıların, jurnalistlərin bir sözlə dillə aktiv şəkildə məşğul olanların vəzifəsidir. Mən də sizə sual verirəm. Bəs o gözəl dilləri olduğunu deyənləri indi niyə heç kim oxumur? Çünki o gözəl dillə əslində mənasız şeylər yazırdılar. Yazının özü, məzmunu qalırdı qıraqda, dillə bağlı təriflər səslənirdi. Ədəbiyyat ideya hadisəsidir, düşüncə hadisəsidir. Ədəbiyyat filosofluqdur, tamadalıq deyil. Ədəbiyyat dilli-dilavər bir şey deyil, ədəbiyyat ideyalı olmaqdır.

 

Ağa Cəfərli: Hər halda dil məsələsi də müzakirə olunmalıdır…

– Əlbəttə. Biz elə indi bununla məşğuluq. Əziz Ağa, siz filoloqlar olmasaydı dünya daha gözəl olardı.(gülür) Mənə elə gəlir ki, dil məsələsini biz həddən artıq şişirdirik. Misal üçün deyirlər ki, Süleyman Rəhimovu dilinə görə oxumaq lazımdır. Amma mən deyirəm ki, onu elə dilinə görə oxumamaq lazımdır. Bir az sərt oldu deyəsən…

 

Qismət: Bir az…

– Məncə də… Allah o kişiyə rəhmət eləsin. Amma məsələ budur ki, hər bir mətn avtomatik olaraq öz dilini müəyyənləşdirir. Bu məzmun və forma məsələsidir. Ya da mahiyyət-təzahür kimi. Dil burda təzahürdür. Mahiyyət təzahür edir, təzahür isə mahiyyətlidir. Hər bir əsər əslində elə öz dilini yaradır. “Qətl günü” romanını Əkrəm Əylislinin dili ilə yazmaq mümkünsüzdür. Amma bizim tənqidçilər, daha dəqiq deyim, tənqidçilər belə şey etmir insafən, dilə görə əsəri tənqid edənlər bu vacib məqamı unudur. Hansısa bir ülgünü, bir çox hallarda isə köhnəlmiş bir ülgünü götürürlər və onu hamıya tətbiq etmək istəyirlər. Düşüncə köhnədirsə, qəlibi də köhnə olacaq. Yeni düşüncə isə yeni forma yəni yeni dil, struktur, üslub tələb edir. Bizim bəzi dostlarımız bunu anlaya bilmirlər.

 

Faciə bilirsinizmi nədir? Dil məsələsinə çox indekslənməklə əslində biz ədəbiyyatın əsas missiyasını, bədii əsərlərin strukturunu, ideyalılığını, məzmun və mövzu, üslub kimi əsas anlayışları unuduruq. Bütün məsələlər əslində dil üzərindəki qeyri-məhsuldar, cır müzakirələrlə yekunlaşır. Bu tragik bir şeydir. Dil məsələsi bizim ədəbiyyat adamları üçün çox xarakterikdir. Açığı səbəbi bilmirəm nədir. Bu qısır müzakirələr bizi görəsən hara aparır… Sovet dövründə belə şey yoxuydu. Vardısa belə çox azıydı. Sovet tənqidi əsərin ideyası üzərində çalışırdı, üslubu üzərində çalışırdı.  Kamal Abdullanın “Yarımçıq əlyazma” romanını dil qatı üzərindən təhlil etmək insafsızlıq deyildimi? Bəs romanın qaldırdığı məsələlər? Bəs romanda qoyulan postmodern ideyalar, tarixə yeni yanaşma, interteksuallıq? Bunlar çox az müzakirə olundu. Əslində dilə fokuslanmaq meyli  prozanın nə olduğunu yaxşı təsəvvür etməməkdən irəli gəlir…

 

Ağa Cəfərli: Şəxsən mənə görə, dil faktoru ən azı mətnin ləzzətlə oxunmasını şərtləndirir…

– Çox haqlısınız. Mən də bununla razıyam. Lakin mənim belə bir problemim olmamalıdır. Ən azı rahat oxunuram. Mənəm, Varis bəydi, Elxan Elatlıdı, biz rahat oxunuruq… (gülür)

 

Ağa Cəfərli: Tural, bilmirəm bu pisdir, ya yaxşı, ancaq mənə elə gəlir ki, sən populyar mövzulara daha çox müraciət edirsən. “Mustafa” o dövrün populyar mövzusu barədədir. “Fələk qırmancı” isə Elif Şafaqın “Aşk” romanından sonra bir az populyarlaşan sufi mövzusunda.  “Samir, Samiri…” isə bir aktyorun pula görə şou-biznesi seçməsi haqqındadır və bunun özü də populyar mövzudur… Dedektivin populyar olması da hamıya aydındır.

– Bəlkə belə deyək? “Nə yazıramsa populyar olur?” Yox, əslində elə olmadığını da bilirəm. Problematik baxımdan məni düşündürən mövzular var. Mən onları yazıram.

 

Məni bu gün daha sosial problemlər yox, mənəvi məsələlər narahat edir. Və mən daha çox o mənəvi məsələlər barədə düşünürəm. Mənin üçün mövzu seçimi o qədər önəmli deyil. Beynimdə konsepsiyalar var, mövzular oradan çıxır. Bəzi adamlar deyir ki, mən yazmaq istəyirəm, mövzu tapa bilmirəm. Bu mənə çox komik gəlir. Necə yəni mövzu tapa bilmirəm? Mövzu tapa bilmirsənsə, demək sən yazıçı deyilsən. Belə bir şey ola bilərmi ki, yazıçı mövzu tapa bilməsin? O başqa şeydir ki, sən həyatdan götürdüyün hansısa hadisəni bədii-estetik müstəvidə işləyə bilirsənmi? Ədəbiyyatın problemi mövzu seçimi deyil, o mövzunu necə işləməkdir. Ən ümumi şəkildə desəm, mən müasir dövrün ziddiyyətləri ilə boğuşan insanı yazıram. Bu mənada da yazdıqlarım populyar görünə bilər.

“Samir, Samiri…”dəki mövzu bəlkə də klişeləşmiş bir mövzudur. Hər yerdə var da bu mövzu. Bu mövzuda əsərlər, filmlər yüzlərlədir. Ancaq bizdə azdır. Amma bu həyatı yaşayan adamlar o qədər çoxdur ki… Teatr və kino camiasından gələn reaksiyalardan da bunu aydın görmək olur. Azərbaycan sənət sevdasıyla alovlanıb sonra da pulun qarşısında duruş gətirə bilməyənlər qəbristanlığıdı. Müəyyən qədər bu mövzu, sənət və pul dilemması Cəfər Cabbarlının əsərlərində var. Sonra Sovet gəldi, bu məsələ aradan götürüldü, başqa problemlər yarandı.

Postmodern estetikanın ən şərtlərindən biri də əyləncəvilikdir. “Prokurorun üç günü” povesti də bu estetika ilə yazılıb. Mən düşünmürəm ki, bu əsər ciddi bəşəri suallara cavab verir. Amma buna o biri tərəfdən baxsaq görərik ki, bu daha çox əyləncəli riyaziyyat kimi bir şeydir. Bu da zehnin əyləncəsidir. Onu detektiv adlandırmaq mənə görə tamamilə yanlış bir təmayüldür. Amma üslubu detektivdir, orda söhbət isə tamam başqa məsələlərdən gedir. Bir növ konspirologiya nəzəriyyəsidir.

Bəli, mən populyar mövzuları sevirəm. Bu mənim üslubumdur.

 

Qismət: “Mustafa”nın, “Fələnk qırmancı”nın və hekayələrinin mərkəzində bir intellektual, sənətçi bir adam var, zamanın, qloballaşmanın qarşısında dura bilmir, məğlub olur. Belə demək olarmı ki, sənin qənaətinə görə sənət adamları qloballaşma qarşısında məğlubdur…

– Dövrün, zamanın ruhuna baxanda bu məğlubiyyət açıq-aşkar görünür. Harri Potterin tirajı 8 milyon yarımdır. Təsəvvür edirsiz? Gəlin, elə Amerikanın ən güclü yazıçısı Pol Osterin tirajına baxaq. Fərq min dəfələrlə ölçülür. Lakin bu cari məğlubiyyətdir. Mən sənətin öləcəyinə inanmıram. Anti-utopiyalarda bir şey diqqətinizi çəkirmi? Bütün anti-utopik əsərlərdə sənət yoxdur, qadağan olunub sənət. Yazıçılar qorxulu gələcəyi bu cür təsəvvür edir. Ucuz romanlar, bayağı mahnılar… Və Şekspir qadağandır.

 

60 min illik tarixi olan sənətin ən ciddi imtahanı mənə elə gəlir ki bu dövrdə verilir. Bu dövrdə sənət adamının fəci taleyi xarakterikdir. Ola bilsin ki, mən bu şeyləri bir az da şişirdirəm. İstənilən halda bu qənaətdəyəm ki, sənət heç vaxt məğlub ola bilməz.

 

Axı insanlar özləri haqqında düşünürlər. Həyatın mənası haqda düşünürlər. İnsanlar düşünür ki, niyə bu qədər qəddarıq biz? Niyə müharibələrdə bu qədər insan qırılır? Niyə bir ideya uğrunda bu qədər insanlar ölür. Məgər bunları düşünmədən yaşamaq olarmı? Və nə qədər ki, bu suallar insanları narahat edəcəksə ədəbiyyat da olacaq. 

 

Ağa Cəfərli: Tural, sizə elə gəlmir ki, Mustafa, Mehdi və Samir bir-birinin təkrarları olan obrazlardır. Peşəkar yazıçı müxtəlif əsərlərdə tam fərqli obrazlar yaratmamalıdırmı?

– Maraqlı sualdır. Bu haqda dəqiq deyə bilmərəm. Əsəri yazmağa başlayanda bu şeyləri fikirləşmirsən, hər şeyi bir kənara qoyub, yazmağa başlayırsan. Deyəsən, çox klişe oldu. Əslində xarakter etibarı ilə bu obrazlar bir-birinə yaxındır. Bura hətta bizim prokuroru da əlavə edə bilərəm. Bu obrazlar hardasa Kefli İsgəndərin davamıdır. Elə Cəfər Cabbarlının “Aydın”ı da Kefli İsgəndərin davamıdır. Elə Mirzə Səfər də… Elə Mehdi, Mustafa, Samir də. Elə bilməyin ki, başımı başlara qoşuram. (gülür) Sadəcə bu obrazlar qalereyasıdır.

 

Samir o biri obrazlardan bir qədər fərqlidir. Samir idealist deyil. Mustafa, Mehdi, detektiv povestdəki prokuror isə ideyanın gücünə inanan insanlardır.

Bir məqama toxunmaq istəyirəm. Mənim üçün ən sevdiyim obraz Zeynəbdir. Zeynəb sanki mənim ruhumdan qopan bir parçadır. Ruhumun yoldaşıdır, Zeynəb. Onu onlarla qadından yaratmışam. Samiridəki Səbinəni də çox sevdim. Qadın fədaidir, fədakardır, azaddır. Qadın ədəbiyyatdır. Kişi isə… Belə də…

 

Ömər Xəyyam: Povesti hansı müddətə yazmısan?

– Hardasa bir aya yazmışam.

 

Ömər Xəyyam: Hə, sürətlə yazdığın hiss olunur…

– Mənim sürətimlə baxanda bu aşağı sürətdir.

 

Ömər Xəyyam : Povestin ideyası yaxşıdır, ancaq sanki mətn qaçaraq yazılıb. Sanki ideyanı əlinə götürüb finala qaçırsan… Mətnin içini də necə gəldi doldurursan… 

Mənim təfəkkürüm elədir, çox iti işləyir. Bu mənim nəsrimin poetikasına da sirayət edir. Sürətlə yazılan, tez oxunan. Hə, ideya… İdeya da var təbii. Mənim üçün gərəkli olan ideyanı doğru gerçəkləşməsidir. İdeya gerçəkləşirsə məsələ aydındır.  Hamının vaxtı azdır, sürətli oxu gərəkdir…

 

Ömər Xəyyam : Elə bir əsər varmı ki, üzərində çox işləmisən?

– Elə “Samir, Samiri…”. Kiçik povestdi, jurnalda cəmi 22 səhifədir…

 

Ömər Xəyyam : Axı onu bir aya yazmısan…

– Bir ay mənim üçün böyük vaxtdır. “Fələk qırmancı”ın 3 ilə yazmışam, onu da deyirlər tələsikdir.

Yüyrəklik mənim nəsrimin aparıcı xüsusiyyətlərindən biridir. Mənim nəsrim birbaşa nəsrdir.

 

Ömər Xəyyam: Ancaq sənin nəsrindən estetik zövq almaq olmur…

– Ola bilər… Tolstoyu oxu, zövq al (gülür).

 

Ömər Xəyyam: Sən mətndəki informasiyanı bədiiləşdirmirsən…

– Mən bədiiləşməni Azərbaycan ədəbiyyatının ən böyük problemi sayıram. Nədir axı bədiiləşmə? Bayaq dediyim kimi, bizə empozə olunan, diqtə olunan dil. Yeddimərtəbəli və mənadan məhrum şikəst cümlələr…  Mənim üçün əsas olan məqam nəsrin atmosferidir, ordakı strukturdu, oyunun özüdür. Gül ləçəklərindən yazanda bədii olur? Bir zamanlar hər şeyin sürəti aşağı idi. Bir məktub bir həftəyə gəlirdi. İndi bir saata getdiyiniz yolu üç günə gedirdik.  O zamanlar kitablar da qalın idi. İndiki dövr isə çox sürətlidir. Ona görə mən az qala status səviyyəsində mətnlərin tərəfdarıyam. Mən forma baxımından deyirəm ha, məzmun baxımından dərin olmalıdır. Mirzə Cəlilin də dediyi kimi, indi qələmlə təşəxxüs satmaq zamanı deyil.

 

Qismət: Dünya və Azərbaycan ədəbiyyatında kimləri özünün ədəbi əcdadın hesab edirsən? Dünyaca ünlü yazıçılara verilən bu sualı verməyi ona görə sevirəm ki, məncə, bu sualın cavabında yazıçı poetikasının müəyyən məqamları açılır.

– Poetika baxımında Ernest Heminqueyi özümə yaxın hesab edirəm. Azərbaycan ədəbiyyatında isə Yusif Səmədoğlunu.

 

Ömər Xəyyam: Deməli sən üçün necə yazmaq yox, nə yazmaq önəmlidir?

– Əlbəttə. Yazmaq elə bir şeydi ki, bunun Seyfəddin abi demiş, etik tərəfləri var: “İfadə olunan fikir, o fikrin əxlaqi mayası, düşüncənin, ideyanın tanrıya, yoxsa şeytana yönəlməsi və sairə… Bunlar yaradıcılığın etik tərəfidir. Bizdə adətən forma və məzmun qarşılaşdırılması gedir. Əslində onun daha əhatəli planı etik və estetik plandır”.

 

Qismət: Kamyu deyirdi ki, XX əsr qorxu əsridir. Bəs XXI əsri necə xarakterizə edə bilərik?

– Hə, elə bu otaqda biz Kafka haqda danışmışdıq. Əslində mənim üçün XX əsrin peyğəmbəri Kafkadır. Kafka uzaqgörən idi. Cəmiyyəti nələr gözlədiyini aydın şəkildə və uzaqgörənliklə deyirdi. Kamyu da əslində bu ideyanı davam etdirir. XX əsr nəhəng bir qorxu əsri idi. Nasizm qorxusu, bolşevizm qorxusu, makkartizm qorxusu… Ən müxtəlif totalitar sistemlər tarix ərzində ilk dəfə bu əsrdə mövcud oldu. Lakin əsrin sonlarında bu sistemlər bir-bir ləğv oldu. İndi neoimperalizm dövrüdür. Dünya birqütblüdür. Lakin… İndi biz daha dəhşətli bir sınaqla üzbəüzük. Bu istehlakçılıq mədəniyyətidir. İstehlakçılıq bəlasıdır. Hər şeyi alırıq. Hər şeyi istehlak edirik. Sonra ödəyərik. Kreditlə, müxtəlif kredit kartları ilə. Ancaq ödəyirik və istehsal edirik. Bir anlıq düşünmürük ki, məgər bu aldığımız bizə lazım idimi? Bizə adi gəlir bu. Ayfona görə borca düşmüş bir adamla bitmir məsələ. Bəşər acdır. Bəşər dünyanı dağıdır. Ekologiyanı dağıdır. Qlobal istiləşmə var artıq. Bu sürətlə insan nəsli yox olmaq təhlükəsi qarşısındadır. Səbəb nədir? Bütün bu dünyanı qızdıran enerjidir, daha çox yemək üçün, daha çox geymək üçün xərclənən böyük enerji, neft, qaz, daş kömür. Bizim acgözlüyümüz artıq planetimizi təhlükə qarşısında qoyur. O gün bir filmə baxdım, adı beləydi: “Axmaqlıq dövrü”. Doğrudan da vəziyyət budur. Biz artıq planetar şüura malik olmalıyıq. Düşünsənə, dünya dağılır. Dünya dağılırsa, müsəlman da olmayacaq, xristian da. Liberal da olmayacaq. Kommunist də. Bu dünyanı biz elə bir yerdə dağıtmışıq. Öz istehlakçı acgözlüyümüzlə, barbarlığımızla. Əli Kərim demişkən, kim saxlayacaq ilk insan atan daşı. Faciədi bu. Əsrin faciəsi. Əsrimiz bu faciənin ağuşunda başlayıb. Görək sonumuz necə olacaq? Bayaq danışdığımız məsələdir. O acgöz istehlakçı caynağını sənətə də çevirmək istəyir. O Şekspiri əzib yerində harri potterlər əkmək istəyir. Təhlükə bundan ibarətdir.

 

Ömər Xəyyam: Bəs sənə elə gəlmirmi ki, sənin populyar mövzular ətrafında sürətli yazı tərzin də kütləyə oynamaq kimi bir şeydir.

Azərbaycanda cəmi bir faiz ədəbiyyat istiqaməti var, bundan artıq deyil. Bu da cəmi yüz min adam edir. Qalanlarının kitab vecinə deyil. Nə yazırsansa-yaz. O günü bir kafeyə getmişdim. İki nəfər söhbət edirdi, biri deyirdi ki, mən ancaq Varisi oxuyuram, Tolstoy-zad oxumuram. Varisi oxumağı məni narahat eləmir. Tolstoyu oxumamağı da eləcə. Məni əsas yandıran o “zad” oldu. Tolstoy-zad. Təsəvvür edirsiz? Tolstoya “zad” demək? Mən inanmaq istəyirəm ki, əsrimiz Tolstoyun oxunduğu əsr olacaq. Kütləyə xitab eləməkmi dediniz? Kütlə kitab oxumur axı…

 

Qismət: “Samir, Samiri…” də bir maraqlı məqam var. Bu povestdə “Şaxta babanın qətli” hekayəndəki ofisiant oğlan xatırlanır. Kastinqin qalibi də o olur. Hekayədə məğlub elədiyin adamı povestdə qalib edirsən.

– Əslində bizim nəsrdə çoxdan var bu məqam. Selincerin Qlasslar ailəsi kimi bizdə də İsa Hüseynovda belə şeylər çoxdur. Qılınc Qurban bir əsərdə epizoddur, digərində isə baş qəhrəman.

 

Qismət: Bu povestin ilham qaynaqları nələrdi? Məsələn, o ilham qaynaqlarının içində Yavuz Turqulun “Aşk filmlerinin unutulmaz yönetmeni” filmi varmı? Yaxud Samirin prototipi kulisdə də müsahibəsi gedən Mikayıl şounun aparıcısı Mikayıl deyil ki, təsadüfən?

–  Əlbəttə, o filmin də təsiri olub, ancaq daha çox “Mühsin bəy” filmini sevirəm. Ancaq məni ən çox Fellini özünə valeh edir.

 

Ağa Cəfərli: Dostumuz Cavid Zeynallının kino-ssenarisi dərc olundu, sən də bildiyim qədərilə həm pyes, həm də kino-ssenari yazırsan. Yeni tendensiya başlayır? Nədən yarandı bu meyl?

– Mən özümü prozada görürəm. Çoxdandır ki, dünyanın gedişatı dəyişib. Azərbaycan kino tarixinə fikir versək aydın şəkildə görərik ki, bir çox filmlərimiz ya ekranizasiyadır, ya da ssenarilərinə yazıçılarımız imza atıb. Məncə bu çox yaxşı bir prosesdir. İndi bəziləri deyə bilər ki, ssenaristlik ayrıca peşədir. Bu şəksiz ki, belədir, amma kim deyir ki, yazıçı ssenarist ola bilməz?! Postmodern düşüncə bütün incəsənət növlərini birləşdirir. Mən bunu yeni tendensiya kimi görmürəm. Bəlkə postmoderncəsinə desək, yeni möhkəm unudulmuş köhnədir. Azərbaycan kino sənayesində son dövrlərdə əvvəlki durğunluq aradan qalxır, həm dövlət sifarişi həm də özəl sektor hesabına yaxşı filmlər çəkilir. Yazıçılar da bu prosesdə aktiv iştirak etməlidirlər. Bu da faktdır ki, tarixən Azərbaycanda ədəbiyyat digər bütün incəsənət növlərindən daha irəlidə olub. Bu təkcə tarixi qanunauyğunluq deyil, həm də yerli hadisədir. Azərbaycan teatrını yaradan bütün o cəfakeş insanların əməyini vurğulayaraq qeyd edək ki, bizim teatrımız da böyük ölçüdə xalis dramaturqların yox, yazıçı-dramaturqların hesabına yaranıb, inkişaf edib. Bu mənada kinematoqrafiya sahəsi yazıçılarla fəal əməkdaşlıq etməyinə ehtiyac yaranır. Mən kinostudiyanın direktoru Müşfiq müəllimdə də bu həvəsi, qətiyyəti görürəm. Ümid edirəm ki, bizim kinomuz çox yaxşı bir inkişaf yoluna qədəm qoyacaq. Bu prosesə dəstək vermək də bizim kinostudiyanın adını daşıyan görkəmli yazıçımız Cəfər Cabbarlı ənənələrini davam etdirmək və ona olan ehtiramımızın ifadəsidir.

 

Qismət : Yazıçıların əksəriyyəti əvvəlcə daha çox avtobioqrafik mətnlər yazır, sonra get-gedə həmin avtobioqrafiyanı kurmacanın içində əridirlər. Səndə necədir avtobioqrafiyanın dozası? Və sırf avtobioqrafik bir əsər yazmağı düşünmüsənmi, məsələn, yeniyetməlik illərinlə bağlı?

– Bir sirrimi də burda açım. Mən özümü yazmaqdan az qala patoloji səviyyədə ehtiyat edirəm. Özümdən hansısa bir detalı əsərə əlavə edəndə belə onu o qədər dəyişirəm ki, heç özüm də tanımayım. Unudum. Bu bilmirəm peşəkarlıq, yoxsa diletantlıq əlamətidir. Amma bu mənim kompleksimdir. Xaraktercə əvvəldən introvert idim, yaş artdıqca bu meyl daha çox güclənir. Amma onu da deyim ki, son zamanlarda uşaqlığım, lisey illərini və böyüdüyüm şəhəri çox tez-tez xatırlayıram. Bunlar, əlbəttə, hansısa formada əsərlərdə də özünə yer edir. Lakin bir az əvvəl avtobioqrafiya haqda dediklərimi bir az da konkretləşdirmək istəyirəm. Həyatımda başıma gələn bir neçə travmatik əhvalat olub. Onlar haqqında yazmaq mənim üçün çox çətindir. Yaza bilmərəm. Onları ümumiyyətlə unutmaq istəyirəm. Yazıçı məncə fərdi ağrı və böhranlarını həll etməlidir. Nəinki onları yazmalıdır. Daha dəqiq bu cür ifadə edərdim. Ədəbiyyata baxışım isə əlbəttə ki, avtobioqrafikliyi inkar etməsə də hər halda istisna edir. İstisnalar isə qaydanı pozmur.

 

Ağa Cəfərli: Və sonda, planda yeni əsər varmı?

-“Prokurorun üç günü” kimi alternativ tarix ya da konspiroloji bir roman üçün araşdırmalar aparıram. Araşdırma yazmaq daha çox vaxt aparır. Beynimdə əsərin qurğusu dəqiq yaransa, bu qış tətilində yazıb yekunlaşdıracam. Bir də təzə bir roman ideyası var. Bu hələ ideyadır, bulanıq bir ideya… Azərbaycan tarixində yeri olan mühüm bir insan haqda olmalıdır. Görək…